Identiteit is wie jij bent — je persoonlijkheid, je waarden, je interesses en je achtergrond. Jouw identiteit bestaat uit twee grote lagen: je persoonlijke identiteit (wat jou als individu uniek maakt) en je groepsidentiteit (de groepen waartoe jij behoort).
Die twee lagen zijn niet los van elkaar te zien. Wie jij bent als persoon wordt mee gevormd door de groepen waar je deel van uitmaakt, en omgekeerd breng jij iets eigens mee naar elke groep waartoe je behoort.
Het geheel van eigenschappen, waarden en kenmerken die bepalen wie iemand is.
Hoe anderen jou zien van buitenaf. Het imago is niet altijd gelijk aan je echte identiteit: het is de perceptie van anderen, niet jouw eigen beleving.
Jouw persoonlijke identiteit is niet één simpel ding — ze bestaat uit verschillende lagen die op elkaar voortbouwen. Stel je voor: een cirkel met drie ringen, van binnen naar buiten.
De drie lagen beïnvloeden elkaar voortdurend. Je biologische kenmerken vormen mee hoe anderen je behandelen, wat invloed heeft op je zelfbeeld en je interesses. Je familiale achtergrond kleurt de waarden die je meekrijgt, wat op zijn beurt bepaalt welke talenten je ontwikkelt.
Welke laag van de ID-cirkel voel jij het sterkst als “wie jij bent”? Bespreek met een klasgenoot: zijn jullie het eens?
Naast je persoonlijke identiteit behoor je tot verschillende groepen. Elke groep geeft je een stukje identiteit: een gevoel van ergens bij horen, gedeelde waarden of een gemeenschappelijke geschiedenis.
Belangrijk: je kiest sommige groepen zelf (een hobbyclub, een muziekstijl), terwijl je in andere groepen geboren wordt (nationaliteit, sociale klasse). Beide soorten beïnvloeden je identiteit.
Schrijf 5 groepen waartoe jij behoort op. Welke voelt het meest als “wie jij echt bent”? Vergelijk je lijst met die van een klasgenoot.
Onze identiteit vormt zich doorheen de tijd en wordt beïnvloed door de mensen en samenleving om ons heen. Vier begrippen zijn hierbij cruciaal om te kennen:
Iemand anders behandelen op basis van een kenmerk zoals geslacht, afkomst, geloof of seksuele oriëntatie. Discriminatie is verboden en kan een zware impact hebben op iemands identiteitsontwikkeling.
Elkaar steunen en helpen, ook als je er zelf niet direct voordeel bij hebt. Solidariteit overstijgt het eigenbelang en is een fundamentele waarde in veel gemeenschappen.
Het gevoel erbij te horen, deel uit te maken van een groep. Verbondenheid geeft je een gevoel van veiligheid en vertrouwen.
“Wij” versus “zij” — een manier om groepen tegenover elkaar te stellen. Wij-zij-denken kan leiden tot vooroordelen en uitsluiting als men de eigen groep als beter of meer waard beschouwt dan andere groepen.
Kun je een voorbeeld geven van wij-zij-denken in je dagelijks leven (school, sport, sociale media…)? Wat zijn de gevolgen voor de mensen die “zij” zijn?
Je identiteit is niet hetzelfde als je imago, ook al worden de begrippen soms door elkaar gebruikt.
Die twee kunnen sterk van elkaar verschillen. Iemand kan een streng imago hebben, terwijl hij of zij in werkelijkheid heel zachtaardig is. Of iemand kan zelfzeker overkomen, terwijl ze zich vanbinnen heel onzeker voelt.
Dat verschil tussen identiteit en imago kan soms zorgen voor spanningen of misverstanden: mensen reageren op jouw imago, maar jij voelt je daarin niet altijd herkend. Dit kan ook een rol spelen op sociale media, waar je imago grotendeels bepaald wordt door wat je post.
Ken jij iemand (of een bekende persoon) wiens imago sterk verschilt van wie hij of zij écht lijkt te zijn? Hoe komt dat verschil tot stand?
Je identiteit ligt niet voor altijd vast. Ze is dynamisch: ze verandert doorheen de tijd en doorheen de plaatsen waar je komt. Wie jij was als kind van zes is niet helemaal dezelfde als wie jij nu bent — en over tien jaar zul je opnieuw veranderd zijn. Sommige dingen blijven, andere groeien of verdwijnen.
Het idee dat je identiteit niet vaststaat, maar verandert doorheen de tijd en de ruimte. Nieuwe ervaringen, plaatsen en levensfasen vormen je telkens opnieuw.
Identiteit is bovendien relationeel: ze ontwikkelt zich in dialoog met anderen. Door met mensen om te gaan, ontdek je wie je bent. Een gesprek met een vriend, een opmerking van een leerkracht of een ruzie met een broer of zus: het zet je allemaal aan het denken over jezelf. Anderen kunnen je identiteit versterken (“jij bent echt goed in tekenen”), maar ook uitdagen of in vraag stellen (“waarom denk je daar zo over?”).
Het idee dat je identiteit ontstaat en groeit in contact met anderen. Door de dialoog ontdek je wat bij jou past en wat niet.
Vooral nieuwe ontmoetingen zorgen voor groei. Wanneer je reist, andere culturen leert kennen of in contact komt met mensen die heel anders leven dan jij — ouderen, mensen met een beperking, mensen uit een ander land — verrijkt dat je blik op de wereld en op jezelf. Je merkt dat dingen ook anders kunnen, en dat helpt je om te bepalen wat jij zelf belangrijk vindt.
Denk aan een moment of een persoon die jouw kijk op jezelf heeft veranderd. Wat is er sindsdien anders aan hoe jij jezelf ziet?
“Je bent niet wie je denkt te zijn, je bent niet wat anderen van je denken — je bent het gesprek tussen die twee.”
Oefening 1
De ID-cirkel invullen
Vul de ID-cirkel in: schrijf in elke laag minstens 3 zaken over jezelf.
Tip: er zijn geen foute antwoorden. Dit gaat over jou.
Oefening 2
Identiteit en imago van een bekende persoon
Kies een bekende persoon (sporter, artiest, politicus…).
Oefening 3
Wij-zij-denken in het dagelijks leven
Oefening 4
Solidariteit en verbondenheid
Tip: verbondenheid gaat over gevoel, solidariteit gaat over handelen.
Oefening 5
Discriminatie en identiteitsontwikkeling
Noem en bespreek 3 manieren waarop discriminatie iemands identiteitsontwikkeling kan beïnvloeden.