Een beschilderde voorraadvaas die ons vertelt over handel, sport en de verhalen van de Grieken
| Soort voorwerp | Voorraad- en transportvaas, vaak beschilderd |
| Materiaal | Gebakken klei (aardewerk) |
| Waar gevonden | In heel het Griekse en Middellandse-Zeegebied |
| Wanneer | 6de–5de eeuw v.Chr. (en lang daarvoor en daarna) |
| Te zien in | Vrijwel elk groot oudheidmuseum, o.a. het British Museum en het Louvre |
| Relevante hoofdstukken | H13 (Het klassieke Griekenland) |
Een amfoor is een grote, bolle pot van gebakken klei met twee oren en een smalle hals. De Grieken gebruikten amforen als verpakking en opslag: er ging olijfolie in, wijn, graan, olijven of vis. Door de spitse of ronde bodem konden ze rechtop in het zand of in een rek worden gezet, en met de twee oren waren ze handig te tillen en te stapelen, bijvoorbeeld in het ruim van een schip.
Maar veel amforen zijn meer dan alleen verpakking: ze zijn prachtig beschilderd. Op de zwarte en oranje wanden zien we taferelen uit het dagelijks leven en uit de mythen: goden en helden, soldaten in gevecht, atleten, dansers, drinkgelagen. De Grieken ontwikkelden hierin twee beroemde stijlen. Bij de zwartfigurige stijl zijn de figuren zwart op de rode klei; bij de latere roodfigurige stijl is het net omgekeerd, met meer detail in de figuren.
Omdat aardewerk breekt maar niet vergaat, zijn er gigantisch veel scherven en hele vazen bewaard gebleven. Archeologen vinden ze overal rond de Middellandse Zee. Sommige bijzonder mooie amforen waren prijzen: wie de Panathenaïsche Spelen in Athene won, kreeg een grote amfoor vol kostbare olijfolie cadeau, versierd met een afbeelding van de godin Athena.
De amfoor is een ongeschreven bron die op twee manieren spreekt. Ten eerste vertelt de pot zelf iets, door waar hij gevonden wordt. Griekse amforen duiken op in Italië, in Egypte, langs de kusten van de Zwarte Zee en tot in Zuid-Frankrijk. Dat bewijst hoe ver de Griekse handel reikte. Soms wordt een hele lading op de zeebodem teruggevonden in een gezonken schip; aan de vorm van de amforen kunnen archeologen dan zien waar het schip vandaan kwam en wat het vervoerde.
Ten tweede vertellen de afbeeldingen ons over het leven en de verbeelding van de Grieken. We zien hoe atleten zich oefenden, hoe soldaten gewapend waren, welke kledij men droeg, hoe een feest verliep. En we zien hun verhalen: de avonturen van Herakles, de Trojaanse oorlog, de goden van de Olympos. Voor een tijd waarvan veel teksten verloren zijn gegaan, zijn deze beschilderde vazen als een stripverhaal dat ons de Griekse wereld laat zien.
Toch moet een historicus opletten. Een schilder maakt keuzes: hij toont het mooie, het heldhaftige, het verhaal — niet noodzakelijk de saaie werkelijkheid. Een gevecht op een vaas is geen foto van een echte slag. En de mensen die op de dure prijsvazen werden afgebeeld, hoorden vaak bij de welgestelden. Net als bij de andere voorwerpen geldt: de amfoor laat ons een venster zien op de Griekse wereld, maar het is een venster dat door de maker zorgvuldig is ingekaderd.
Veel Griekse pottenbakkers en schilders signeerden hun werk: ze schreven hun naam op de vaas, zoals «Exekias maakte mij». Daardoor kennen we de namen van kunstenaars van 2.500 jaar geleden.
De winnaars van de grote spelen in Athene kregen geen medaille, maar een reusachtige amfoor vol olijfolie. Olijfolie was zeer waardevol; een topatleet kon er rijk van worden.
Op de zeebodem liggen talloze scheepswrakken vol amforen. Voor archeologen zijn het echte tijdcapsules: aan de vorm en inhoud lezen ze af hoe en waarmee de Grieken handel dreven.