Cleopatra VII

Cleopatra VII werd geboren in Alexandrië in het jaar 69 voor Christus, als dochter van Ptolemaeus XII. Haar familie, de Ptolemeïsche dynastie, regeerde Egypte al ruim 250 jaar — maar was in origine geen Egyptische familie. Ze stamde af van Ptolemaeus I, een van de generaals van Alexander de Grote, die na Alexanders dood over Egypte begon te regeren. Drie eeuwen lang had die familie het land bestuurd als Grieks-Macedonische heersers. Ze spraken Grieks, omringden zich met Griekse geleerden en beschouwden zichzelf als de erfgenamen van de hellenistische beschaving.

En toch: in al die generaties had geen enkele Ptolemeïsche vorst de moeite genomen om Egyptisch te leren. Cleopatra was de eerste. Ze leerde niet alleen Egyptisch, maar ook nog een handvol andere talen: Grieks, Latijn, Arabisch, Hebreeuws, Ethiopisch en meer. Antieke bronnen vermelden negen talen in totaal. Dat was geen toevalligheid: Cleopatra begreep dat macht vertrouwen vereist, en vertrouwen begint met spreken in de taal van de mensen die je wil regeren.

Een troon in het geding

Toen haar vader stierf in 51 voor Christus, besteeg Cleopatra de troon — formeel als co-regent naast haar jongere broer Ptolemaeus XIII, want dat was de Ptolemeïsche gewoonte: koninginnen regeerden samen met een mannelijke mederegent. Maar haar broer, of liever de hofdienaars rondom hem, wilden de macht voor zichzelf. Cleopatra werd verdreven uit het paleis en vluchtte naar de grensgebieden van Egypte, waar ze een eigen leger probeerde op te bouwen.

Haar kans kwam toen Julius Caesar in Alexandrië aankwam. Hij was op zoek naar zijn gevluchte rivaal Pompeius, maar die was al vermoord. Caesar bleef in de stad. Cleopatra moest hem zien te spreken — maar haar broers mannen bewaakten het paleis. Volgens een bekend verhaal liet ze zich oprollen in een tapijt of een laken en smokkelde een boodschapper haar zo het paleis binnen. Of dat verhaal klopt weet niemand, maar het zegt iets over haar reputatie: ze was iemand die problemen creatief oploste.

Caesar en de herovering van de troon

Caesar en Cleopatra sloten een alliantie. Ze kregen samen een kind — dat Caesarion werd genoemd, “kleine Caesar”. Met Caesars militaire steun herwon Cleopatra de macht. Haar broer verdronk in de Nijl tijdens de strijd die volgde. Cleopatra regeerde nu als koningin, met Caesar als machtige bondgenoot in Rome.

Na Caesars moord in 44 voor Christus brak een nieuw machtsvacuu¨m aan in Rome. Cleopatra speelde het politieke spel opnieuw — en dit keer was de Romein Marcus Antonius haar bondgenoot. Ze ontmoetten elkaar in Tarsus in 41 voor Christus. Antonius was onder de indruk: zij verscheen op een versierd schip, gekleed als Isis, de Egyptische godin. Wat begon als politiek, werd ook nu weer iets meer dan dat. Ze kregen drie kinderen samen.

De slag bij Actium en het einde

Maar in Rome groeide de macht van een andere man: Octavianus, de adoptiezoon van Caesar. Hij en Antonius roken aan dezelfde troon, en die ruimte was te smal voor twee. Octavianus schilderde Antonius af als een man die onder invloed van de Egyptische koningin Rome had verraden. In 31 voor Christus vochten hun vloten uit bij Actium, aan de westkust van Griekenland. De vloot van Antonius en Cleopatra werd verpletterend verslagen.

Ze trokken zich terug naar Alexandrië. Octavianus volgde. In augustus 30 voor Christus viel de stad. Antonius pleegde zelfmoord door op zijn eigen zwaard te vallen. Cleopatra weigerde mee te gaan in Octavianus’ triomfstoet door Rome, waar ze als gevangene tentoon zou worden gesteld. Ze nam haar eigen leven — vermoedelijk door een giftslang, al zijn ook andere methoden mogelijk. Ze was 39 jaar oud.

Met haar dood eindigde 3000 jaar zelfstandige Egyptische beschaving. Egypte werd een Romeinse provincie. De piramiden en tempels bleven staan, maar de faraonische traditie die ze hadden gebouwd, was voorbij.