Twee tweelingbroers, gered door een wolvin, en de bloedige ruzie waaruit Rome ontstond
| Soort verhaal | Romeinse stichtingsmythe |
| Herkomst | Rome (Italië) |
| Ouderdom | Verhaal speelt in 753 v.Chr.; opgeschreven vanaf ca. 200 v.Chr. |
| Bekend uit | Romeinse schrijvers zoals Livius; munten en standbeelden |
| Relevante hoofdstukken | H15 (Het ontstaan van Rome) |
Het verhaal begint met onrecht. Een koning had de troon afgepakt van zijn broer. Om er zeker van te zijn dat er geen erfgenamen zouden opduiken, liet hij twee pasgeboren tweelingjongetjes — Romulus en Remus — in een mandje in de rivier de Tiber gooien. Ze moesten verdrinken.
Maar de baby's verdronken niet. Het mandje spoelde aan land, en daar werden de twee jongetjes gevonden door een wolvin. In plaats van hen op te eten, zoogde ze hen alsof het haar eigen welpen waren. Later vond een herder de tweeling en voedde hen verder op. Romulus en Remus groeiden uit tot sterke, dappere jongemannen, zonder te weten dat ze van koninklijke afkomst waren.
Toen ze de waarheid over hun afkomst ontdekten, namen de broers wraak en herstelden ze het onrecht. Daarna besloten ze een eigen stad te stichten, op de plek waar ze ooit door de wolvin waren gered: de heuvels langs de Tiber. Maar er ontstond ruzie. Welke heuvel moest het worden? En wie van de twee zou de nieuwe stad besturen?
De broers konden het niet eens worden. Volgens het verhaal trok Romulus een grens rond zijn heuvel om aan te geven waar de stadsmuur zou komen. Remus sprong spottend over die lijn. In de woede die volgde, doodde Romulus zijn eigen broer. Daarna stichtte hij de stad alleen, en noemde ze naar zichzelf: Rome. Het jaar van de stichting werd vastgelegd op 753 v.Chr. Romulus werd de eerste koning.
Geen enkele baby wordt grootgebracht door een wolvin — dat is duidelijk verzonnen. Maar denk aan het verschil tussen het verleden (wat echt gebeurde) en de geschiedenis (het verhaal dat mensen erover vertellen). Deze mythe vertelt ons misschien minder over de echte stichting van Rome, en juist heel veel over hoe de Romeinen zichzelf graag zagen.
Wat is waarschijnlijk waar? Rome is echt ontstaan rond die tijd, als een groepje kleine dorpjes op heuvels langs de Tiber, die langzaam samengroeiden tot één stad. Archeologen hebben sporen van zeer vroege bewoning op die heuvels gevonden. Maar dat ging traag en geleidelijk — niet in één dramatisch jaar door één held.
Wat is mythe? De wolvin, de koninklijke tweeling, de broedermoord, de precieze datum 753 v.Chr.: dat is allemaal later toegevoegd. De Romeinen vonden het belangrijk om een indrukwekkend begin te hebben, net zo groots als dat van de Grieken. Een stad die uit zoiets bijzonders ontstond, verdiende het om de wereld te beheersen — zo dachten zij. Dat is mythevorming: een verhaal dat een volk zichzelf vertelt om trots en eenheid te kweken.
Hoe weten historici dit? Door op te merken wanneer en door wie het verhaal werd opgeschreven. De Romeinse schrijvers die ons dit verhaal vertelden, leefden pas honderden jaren na 753 v.Chr. Een bron die zo lang na de feiten ontstaat, en die bovendien duidelijk bedoeld is om het eigen volk te verheerlijken, moet je kritisch lezen. Door zulke geschreven bronnen te vergelijken met nuchtere archeologische vondsten, scheiden historici de propaganda van de kern.
Het beeld van de wolvin die de tweeling zoogt werd hét symbool van Rome. Je vindt het terug op oude munten, op standbeelden en zelfs vandaag nog in het logo van de voetbalclub AS Roma.
De Romeinen telden de jaren soms vanaf de stichting van de stad: ab urbe condita, “vanaf de stichting van de stad”. Hun jaartelling begon dus met een mythe.
Dat een stad ontstaat uit een broedermoord is opvallend grimmig. Sommige Romeinen vonden dat zelf ook ongemakkelijk — en zagen er een verklaring in voor de vele burgeroorlogen die Rome later zou kennen.