Frans  ·  1A  ·  Eerste graad

Hoofdstuk 4
Au quotidien

Praten over je dagelijkse routine, reflexieve werkwoorden en de ontkenning

Om te beginnen …
✦

Elke dag doe je dezelfde dingen, maar hoe zeg je dat in het Frans? Je staat op, je wast je, je gaat naar school — simpele handelingen, maar cruciaal om over je leven te kunnen praten. In dit hoofdstuk leer je de reflexieve werkwoorden die je nodig hebt om je dag te beschrijven, en ontdek je hoe je frequentie en ontkenning uitdrukt in het Frans.

Na dit hoofdstuk kun jij vertellen hoe jouw typische schooldag eruitziet — en begrijp je ook wanneer een Franssprekende vriend hetzelfde doet.

✦
1

Ma journée typique

Om je dagelijkse routine te beschrijven, heb je twee soorten woorden nodig: de dagelijkse handelingen (wat je doet) en de tijdsuitdrukkingen (wanneer je het doet). Leer ze samen zodat je meteen volledige zinnen kunt maken.

Woordenschat Les activités quotidiennes — dagelijkse bezigheden Le matin — 's ochtends
se réveillerwakker worden
se leveropstaan
se laverzich wassen
se doucherdouchen
se brosser les dentstanden poetsen
s'habillerzich aankleden
prendre le petit-déjeunerontbijten
aller à l'écolenaar school gaan
L'après-midi & le soir — 's middags & 's avonds
déjeunerlunchen, middagmaal eten
rentrer (chez soi)naar huis terugkeren
faire les devoirshuiswerk maken
dîneravondeten
regarder la télétv kijken
se couchernaar bed gaan
s'endormirin slaap vallen
Expressions de temps — tijdsuitdrukkingen
le matin's ochtends
l'après-midi's middags
le soir's avonds
la nuit's nachts
d'abordeerst, allereerst
ensuitedaarna, vervolgens
puisdan, daarna
enfinten slotte
aprèsna, daarna
avantvóór, vroeger
💡 Denkvraag

Schrijf je eigen ochtend op in het Frans met de tijdsuitdrukkingen d'abord, ensuite, puis en enfin. Gebruik minstens vier activiteiten.

2

Les verbes pronominaux (réfléchis)

Een reflexief werkwoord (un verbe pronominal) is een werkwoord waarbij de handeling terugvalt op het onderwerp: de persoon doet iets met zichzelf. In het Frans herken je ze aan het voornaamwoord se vóór de infinitief: se lever, se laver, s'habiller.

Bij het vervoegen verander je se in het juiste reflexieve voornaamwoord dat past bij het onderwerp.

Grammatica Vervoeging van se lever (opstaan) — present
Onderwerp Refl. vnw. Vorm Betekenis
jemeje me lèveik sta op
tutetu te lèvesjij staat op
il / elle / onseil/elle se lèvehij/zij staat op
nousnousnous nous levonswij staan op
vousvousvous vous levezu/jullie staat/staan op
ils / ellesseils/elles se lèventzij staan op

Let op de klemtoonverschuiving: in lever krijgen de vormen met een stille stam een accent grave op de e: je me lève, tu te lèves, il se lève, ils se lèvent. De nous- en vous-vormen houden de gewone e zonder accent: nous levons, vous levez.

Elisie — wanneer het reflexieve voornaamwoord vóór een klinker of stomme h staat, vervalt de klinker:

me → m'   |   te → t'   |   se → s'
je m'habille (niet: je me habille)
tu t'endors (niet: tu te endors)
il s'appelle Thomas (niet: il se appelle)

Andere veelgebruikte reflexieve werkwoorden volgen hetzelfde patroon. Oefen ze door telkens het reflexieve voornaamwoord aan te passen aan het onderwerp.

Tip: Bij een vraag of ontkenning staat het reflexieve voornaamwoord vóór het werkwoord: Je ne me lève pas tôt. — Est-ce qu'il se lève tôt ?
3

Les verbes irréguliers fréquents

Vier werkwoorden komen zo vaak voor in het Frans dat je ze uit het hoofd moet kennen: aller, faire, prendre en venir. Ze zijn onregelmatig — hun vormen volgen geen vast patroon — maar juist daarom zijn ze zo belangrijk. Je gebruikt ze elke dag.

Grammatica Vervoegingstabel — onregelmatige werkwoorden (present)
aller — gaan
jevais
tuvas
il/elleva
nousallons
vousallez
ils/ellesvont
faire — maken / doen
jefais
tufais
il/ellefait
nousfaisons
vousfaites
ils/ellesfont
prendre — nemen
jeprends
tuprends
il/elleprend
nousprenons
vousprenez
ils/ellesprennent
venir — komen
jeviens
tuviens
il/ellevient
nousvenons
vousvenez
ils/ellesviennent

Samengestelde werkwoorden volgen hetzelfde patroon als het basiswerkwoord: comprendre (begrijpen) vervoegt als prendre; revenir (terugkomen) en devenir (worden) als venir.

Je vais à l'école à pied. — Ik ga te voet naar school.
Elle fait ses devoirs le soir. — Ze maakt haar huiswerk 's avonds.
Nous prenons le bus. — Wij nemen de bus.
Ils viennent de Bruxelles. — Ze komen uit Brussel.
4

Exprimer la fréquence

Om te zeggen hoe vaak je iets doet, gebruik je frequentiebijwoorden. Ze staan in het Frans na het werkwoord — dat is anders dan in het Nederlands, waar ze ook vóór het werkwoord kunnen staan.

Woordenschat La fréquence — frequentie
toujours souvent parfois rarement jamais
toujoursaltijd
souventvaak
parfois / quelquefoissoms, af en toe
rarementzelden, zelden
(ne…) jamaisnooit
tous les jourselke dag
toutes les semaineselke week
de temps en tempsvan tijd tot tijd
Positie in de zin

Het frequentiebijwoord staat na het vervoegde werkwoord:

Je me lève toujours à sept heures. — Ik sta altijd om zeven uur op.
Elle fait souvent du sport le soir. — Ze sport vaak 's avonds.
Nous prenons parfois le train. — We nemen soms de trein.
Il ne mange jamais à la cantine. — Hij eet nooit in de kantine.
Let op: jamais is op zichzelf een bijwoord (= nooit), maar in een ontkenning gebruik je altijd ne…jamais: Je ne mange jamais de soupe. Meer over ontkenning in de volgende sectie.
5

La négation

In het Frans omring je het vervoegde werkwoord met twee woorden om een zin negatief te maken. Het eerste woord is bijna altijd ne (of n' vóór een klinker of stomme h), het tweede woord geeft de aard van de ontkenning aan.

Grammatica De ontkenning — la négation
Ontkenning Betekenis Voorbeeldzin Vertaling
ne…pas niet Je ne me lève pas tôt. Ik sta niet vroeg op.
ne…jamais nooit Il ne fait jamais ses devoirs. Hij maakt nooit zijn huiswerk.
ne…plus niet meer Elle ne prend plus le bus. Ze neemt de bus niet meer.
ne…rien niets Je ne mange rien le matin. Ik eet niets 's ochtends.

Schema:

onderwerp + ne (n') + werkwoord + pas / jamais / plus / rien + rest van de zin

Elisie van ne: vóór een klinker of stomme h wordt ne tot n':

Je n'aime pas me lever tôt. — Ik houd er niet van vroeg op te staan.
Elle n'habite plus ici. — Ze woont hier niet meer.

Reflexieve werkwoorden + ontkenning: de ontkenning staat rondom het reflexieve voornaamwoord + werkwoord als geheel:

je ne me lève pas  —  tu ne te couches jamais  —  il ne s'habille plus

Gesproken Frans: in informele, gesproken taal laat men het ne heel vaak weg. Je zult dus horen: Je sais pas, C'est pas vrai, Il fait jamais ses devoirs. In schrijftaal en op school gebruik je altijd het volledige ne…

6

Tekst: La journée de Thomas

Lees de tekst aandachtig. Let op de reflexieve werkwoorden, de onregelmatige werkwoorden en de tijdsuitdrukkingen. Beantwoord daarna de begripsvragen.

Tekst — Frans 1A La journée de Thomas

Thomas habite à Liège, en Belgique. Il a treize ans et il va au collège Saint-Laurent. Voici sa journée typique.

Le matin, Thomas se réveille à six heures et demie. Il ne se lève pas tout de suite — il reste cinq minutes dans son lit. Ensuite, il se lève et il va dans la salle de bains. Il se douche rapidement et il se brosse les dents. Puis il s'habille : il met son pantalon noir et son pull bleu.

Après, Thomas prend le petit-déjeuner avec sa famille. Il mange des tartines avec du beurre et il boit un grand verre de jus d'orange. Son père prend toujours un café, mais Thomas ne boit jamais de café — il trouve ça trop amer.

À sept heures vingt, il part de chez lui. Il va à l'école en bus avec son ami Mehdi. Le trajet dure environ vingt minutes. Ils parlent souvent de football pendant le trajet.

L'après-midi, Thomas rentre chez lui à seize heures. Il fait d'abord ses devoirs pendant une heure. Il ne regarde pas la télé avant de finir ses devoirs — sa mère ne l'accepte pas. Ensuite il dîne avec sa famille. Le soir, il se couche généralement à vingt-deux heures. Il s'endort vite parce qu'il est toujours fatigué après sa longue journée.

Begripsvragen — Questions de compréhension
  1. Om hoe laat wordt Thomas wakker? Staat hij onmiddellijk op?
  2. Wat doet Thomas in de badkamer (noem twee handelingen)?
  3. Wat eet en drinkt Thomas bij het ontbijt?
  4. Hoe gaat Thomas naar school? Met wie?
  5. Waarom kijkt Thomas geen tv vóór het avondeten?
  6. Zoek in de tekst twee zinnen met een reflexief werkwoord in de ontkenning. Schrijf ze over.
  7. Zoek drie frequentiebijwoorden in de tekst en schrijf ze op met hun betekenis.
7

Gesprek: Et toi, qu’est-ce que tu fais le matin ?

Lees het gesprek hardop met een klasgenoot. Let op hoe de leerlingen over hun ochtend praten met reflexieve werkwoorden en frequentiebijwoorden.

Gesprek — dialogue Et toi, qu’est-ce que tu fais le matin ?
Inaya Thomas, tu te lèves à quelle heure le matin ?
Thomas Je me lève à six heures et demie. Et toi ?
Inaya Moi, je me lève toujours à sept heures moins le quart. Je ne me lève jamais avant sept heures, c'est impossible !
Thomas Tu te douches le matin aussi ?
Inaya Non, moi je me douche le soir. Le matin je me lave juste la figure et je m'habille vite. Je n'ai pas le temps !
Thomas Tu prends le petit-déjeuner ?
Inaya Oui, toujours. Je mange souvent des céréales avec du lait. Parfois je prends aussi une banane. Et toi ?
Thomas Je prends des tartines. Je bois toujours du jus d'orange mais je ne bois jamais de café.
Inaya Moi non plus ! Comment tu viens à l'école ?
Thomas Je prends le bus avec Mehdi. Et toi ?
Inaya Je viens souvent à vélo quand il fait beau. Mais quand il pleut, ma mère me conduit en voiture.
Thomas Super ! Tu as de la chance. Moi, le bus c'est toujours le bus, même sous la pluie !

Let op: Moi non plus = ik ook niet (bevestiging van een negatieve zin). — Moi aussi = ik ook (bevestiging van een positieve zin).

8

Les transports scolaires

Hoe kom jij naar school? In het Frans gebruik je het voorzetsel à voor verplaatsingen te voet of per fiets, en en voor vervoermiddelen met een motor. Eén uitzondering: en taxi maar à vélo.

Woordenschat Les transports pour aller à l’école — vervoer naar school
à piedte voet
à vélomet de fiets
en busmet de bus
en voituremet de auto
en trainmet de trein
en métromet de metro
en trammet de tram
en taximet de taxi
Zinnen met vervoer
Je vais à l'école à pied. — Ik ga te voet naar school.
Elle prend le bus tous les matins. — Ze neemt elke ochtend de bus.
Nous venons à l'école en voiture. — Wij komen met de auto naar school.
Il ne prend jamais le train. — Hij neemt nooit de trein.
✦

La routine n’est pas l’ennemi de la liberté — c’est ce qui nous libère pour les choses importantes.

✦
Frans 1A  ·  H4 — Au quotidien

Oefeningen

Oefening 1

Vervoeg de reflexieve werkwoorden

Vul het juiste reflexieve voornaamwoord in en vervoeg het werkwoord.

  1. Le matin, je ________ (se lever) à sept heures.
  2. Ma sœur ________ (se doucher) toujours avant moi.
  3. Nous ________ (se brosser) les dents après le repas.
  4. Vous ________ (s'habiller) vite le matin ?
  5. Mes frères ________ (se coucher) tard le vendredi.
  6. Est-ce que tu ________ (se réveiller) facilement ?

Tip: pas de elisie toe wanneer het werkwoord begint met een klinker of stomme h: je m'habille, il s'endort.

Oefening 2

Frequentiebijwoorden invullen

Kies het juiste frequentiebijwoord (toujours, souvent, parfois, rarement, jamais) op basis van het percentage.

  1. Thomas prend le bus à l'école (100%) : il prend ________ le bus.
  2. Inaya mange de la soupe (5%) : elle mange ________ de la soupe.
  3. Mon père boit du café (0%) : il ne boit ________ de café.
  4. Je fais du sport (4 jours sur 7) : je fais ________ du sport.
  5. Ma mère lit le journal (2 jours sur 7) : elle lit ________ le journal.

Oefening 3

Zinnen in de ontkenning zetten

Maak de zinnen negatief met de ontkenning tussen haakjes.

  1. Je mange le matin. (ne…pas)
  2. Elle se lève tôt. (ne…jamais)
  3. Ils prennent le train. (ne…plus)
  4. Tu fais tes devoirs. (ne…rien)
  5. Nous allons à la cantine. (ne…jamais)
  6. Il s'habille vite. (ne…pas)

Tip: bij reflexieve werkwoorden staat de ontkenning rondom het geheel van reflexief voornaamwoord + werkwoord.

Oefening 4

Dagactiviteiten in de juiste volgorde

Zet de volgende activiteiten in een logische chronologische volgorde voor een schooldag. Schrijf ook de bijbehorende tijdsuitdrukking (d'abord, ensuite, puis, enfin) erbij.

  1. se coucher
  2. prendre le petit-déjeuner
  3. se réveiller
  4. faire les devoirs
  5. aller à l'école
  6. se lever
  7. dîner
  8. rentrer chez soi
  9. s'habiller
  10. déjeuner

Schrijf de volgorde op als volledige zinnen met je als onderwerp, bv. D'abord, je me réveille…

Oefening 5

Begripsvragen bij de tekst

Beantwoord de volgende vragen over « La journée de Thomas » in volledige Franse zinnen.

  1. Où habite Thomas et quel âge a-t-il ?
  2. À quelle heure est-ce qu'il part de chez lui ?
  3. Comment va-t-il à l'école et avec qui ?
  4. Pourquoi Thomas ne boit-il jamais de café ?
  5. Qu'est-ce qu'il fait avant de regarder la télé ?
  6. À quelle heure se couche-t-il ?

Oefening 6

Beschrijf je eigen dagelijkse routine

Schrijf een tekst van 8 tot 10 zinnen over jouw typische schooldag. Gebruik:

  • minstens vijf reflexieve werkwoorden in de goede vorm
  • minstens drie tijdsuitdrukkingen (d'abord, ensuite, puis, enfin)
  • minstens twee frequentiebijwoorden
  • één negatieve zin (ne…pas, ne…jamais, ne…plus of ne…rien)
  • het vervoer dat je gebruikt om naar school te gaan

Begin zo: Le matin, je me réveille à [uur]… Je mag ook het model van Thomas volgen als inspiratie.

Samenvatting — Ce que tu as appris